Cultuur zaterdag, 16 mei 2009  

Onmacht over de zorg verbeeld in kunst
Rianne Kramer
Leeuwarden - Ouderen die naakt op een lopende band liggen terwijl verpleegsters hen wassen. Het is waarschijnlijk het meest confronterende schilderij op de expositie die vandaag in de Blokhuispoort in Leeuwarden opent. Het werk maakt in één oogopslag duidelijk wat Johanna de Groot uit Noardbergum met de tentoonstelling wil vertellen: haar zorg uiten over de schrijnende toestanden die voorkomen in de ouderenzorg.
Tevens zijn haar schilderijen voor de dertigjarige De Groot een uitlaatklep van haar ervaringen in de zorg. ,,Het voelt zo machteloos om te zien dat het geld dat in de zorg gepompt wordt niet op de plek komt waar het eigenlijk zou moeten komen: bij het bed. Met deze expositie wil ik een signaal afgeven en hoop ik mensen bewust te maken van het feit welke kant het opgaat met de ouderenzorg.’’

Burn-out

Johanna de Groot werkte vanaf 2001 in een verzorgingshuis in Leeuwarden, tot ze vijf jaar later met een forse burn-out thuis kwam te zitten. Een illusie armer. Als meisje wilde ze de bejaardenzorg in om ouderen hun laatste stukje van het leven zo aangenaam mogelijk te maken. Dat ideaal zag ze, eenmaal aan het werk, in rook opgaan. ,,Er was nooit tijd voor een praatje met de bewoners. Veel ouderen werden aan hun lot overgelaten. Dat knaagde aan me, tot ik het niet meer trok.’’
Ze werd geconfronteerd met schrijnende situaties. Bewoners die tot half twaalf ’s morgens in bed lagen of een half uur op het toilet zaten voordat ze geholpen werden. Het knaagde aan haar. De invoering van het ZorgZwaartePakket (ZZP) maakte het er volgens De Groot niet beter op. Het stak de Friezin die juist vanwege het sociale aspect de zorg was ingegaan. ,,Het voelde als lopendebandwerk. Er wordt van alle kanten aan je getrokken, maar de tijd is er gewoonweg niet. Je bent je voortdurend aan het excuseren, ‘sorry, ik moet verder’.’’ Het brak de Noardburgumse op.
Ruim twee jaar lang zat ze thuis en was er tijd voor bezinning. Wat wilde ze nu echt? Haar levenlang schilderde en tekende ze al, ze kreeg positieve reacties op haar creaties en dus hakte ze de knoop door: ze wilde de kunst in. Onmacht uitgedrukt in kunst in de voormalige kerk van De Blokhuispoort is De Groots eerste echte expositie en omvat acht schilderijen van haar hand én een installatie. Een gepimpte toilet waarop de bezoekers kunnen plaatsnemen, In de pot monteerde ze een bandrecorder. Zodra je aan het touw om door te spoelen trekt, klinkt door de ruimte: ,,De verpleegster komt over een half uur.’’
De Groot: ,,Ik zocht naar een manier om mijn gevoel van onmacht over ervaringen in de ouderenzorg op anderen over te brengen. Dat kan volgens mij het beste door dat zelf te ervaren.’’ De toiletpot symboliseert in feite ook het totale zorgsysteem. ,,Die lijkt van de buitenkant heel goed te zijn. Maar binnen vind je de ‘viezigheid’, de dingen die niet goed gaan.’’

Knokken

Bezoekers moeten De Groots kunstwerken niet zien als een gefrustreerde actie van iemand die door een burn-out het werkveld van de ouderenzorg heeft verlaten. Integendeel. ,,Ik wil met mijn schilderijen juist knokken voor een goede zorg. Ik heb er juist lange tijd over nagedacht hoe ik een statement kon maken. Met mijn schilderijen wil ik mijn oud-collega’s en ouderen juist een hart onder de riem blijven steken en wie weet breng ik de discussie voor een betere zorg op gang.’’
Hoewel De Groot een eigen atelier aan huis heeft en binnenkort een voormalige cel in de Blokhuispoort kan betrekken, is ze als kunstenares autodidact. In september begint ze aan een opleiding aan de Groninger kunstacademie Minerva. Daarna hoopt ze zich volledig toe te leggen op kunst. ,,Daarin kan ik me volledig kwijt. Vooral portretten intrigeren me. Ik hoop met mijn kunst vaker statements te maken.’’ Niet alleen voor wat betreft de ouderenzorg. ,,Minder bedeelden houden me sowieso bezig. Wat dat betreft ben en blijf ik altijd een mens-mens.’’
 
i De expositie is tot 23 mei van 13.00 tot 17.00 uur te bezichtigen in de Blokhuispoort in Leeuwarden. Op Hemelvaartsdag is de Blokhuispoort gesloten